5 อันดับสัตว์ที่โง่ที่สุดในโลก วัดจากค่า EQ

Sutthilak Keawon
3 ก.พ.
ยาว 2 นาที

อัปเดตเมื่อ 9 ก.พ.

เรา The Animals Society จะอธิบายในหัวข้อนี้เองครับ ว่า “5 อันดับสัตว์ที่โง่ที่สุดในโลก” ถ้าจะให้แฟร์ ต้องบอกก่อนว่าเราจัดอันดับจากอะไร และที่สำคัญคือ ต่อให้ติดอันดับ EQ ต่ำ ก็ไม่ได้หมายความว่าสัตว์นั้นไร้ความสามารถนะครับ

Key Takeaways

บทความนี้จัด “5 อันดับสัตว์ที่โง่ที่สุด” จาก ค่า EQ (Encephalization Quotient)
อันดับทั้งหมดมาจากตารางข้อมูลสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ถูกคัดเลือก (selected mammals) ไม่ใช่สัตว์ทุกชนิดทั้งโลก
5 อันดับ EQ ต่ำสุดในตารางนี้คือ: โอพอสซัม (0.2), เม่น (0.3), กระต่าย (0.4), หนูแรต (0.4), วัว/หนู (0.5)
EQ ไม่ใช่ IQ และมีข้อจำกัดในการทำนายความสามารถด้านการรู้คิดทั้งหมด
สัตว์ที่ EQ ต่ำไม่ได้แปลว่า “อยู่ไม่รอด” หลายชนิดเก่งเรื่องเอาตัวรอดในแบบของตัวเองครับ

ทำไมคำว่า “สัตว์โง่” ถึงต้องมีเกณฑ์ก่อนคุยกัน?

เวลาเราพูดว่าสัตว์ “โง่” ส่วนใหญ่คือเราตัดสินจากพฤติกรรมที่ดูไม่ฉลาดในสายตาคน เช่น เรียนรู้ช้า จำทางไม่เก่ง หรือดูไม่ค่อยมี “ทักษะแก้ปัญหา”

แต่ในโลกชีววิทยา ความฉลาดของสัตว์มีหลายมิติ และมีข้อจำกัดเรื่อง “เทียบข้ามสายพันธุ์” ครับ บางชนิดอาจไม่ต้องฉลาดเชิงแก้ปัญหาซับซ้อนก็อยู่รอดได้ดี เพราะสภาพแวดล้อมและอาหารเอื้อให้ใช้ชีวิตแบบประหยัดพลังงาน

บทความที่เกี่ยวข้อง : 5 อันดับสัตว์ที่น่าเกลียดที่สุดในโลก จากผลโหวตคนทั่วโลก

5 อันดับสัตว์ที่โง่ที่สุดในโลก EQ ต่ำ

ตารางอ้างอิงที่เราใช้เป็นตาราง “Brain weight, encephalization quotient and number of cortical neurons in selected mammals” ซึ่งแสดงค่า EQ ของสัตว์หลายชนิดอย่างชัดเจน เราจึงเรียงจากค่า EQ ต่ำไปสูงเพื่อทำเป็น 5 อันดับครับ

อันดับ (ตาม EQ)	สัตว์	EQ	ทำไมคนชอบมองว่าโง่	จริง ๆ แล้วถนัดเรื่องไหน
1	โอพอสซัม	0.2	พฤติกรรมดูไม่ซับซ้อน	เอาตัวรอดด้วยกลยุทธ์เฉพาะ
2	หนูแรต	0.4	EQ ต่ำเมื่อเทียบขนาดตัว	เรียนรู้จากประสบการณ์ได้ในหลายบริบท
3	กระต่าย	0.4	ตกใจง่าย เหมือนไม่คิด	หนีไว รับสัญญาณอันตรายเก่ง
4	วัว (Ox)	0.5	เชื่อง ช้า ดูไม่แก้ปัญหา	อยู่เป็นฝูง กินพืช-ใช้พลังงานคุ้ม
5	หนู (Mouse)	0.5	ขับเคลื่อนด้วยสัญชาตญาณสูง	ปรับตัวเก่ง อยู่รอดในสภาพแวดล้อมหลากหลาย

อันดับ 5 : หนู (Mouse) EQ = 0.5 เพราะอะไรถึงอยู่อันดับนี้?

หนูเป็นสัตว์ที่เราคุ้นจากงานทดลองเยอะมาก แต่ในตารางนี้ค่า EQ อยู่ที่ 0.5 ซึ่งถือว่าต่ำเมื่อเทียบกับสัตว์ที่ “มีสมองเกินคาด” เช่น ไพรเมตหรือโลมา

สิ่งที่ทำให้หลายคนเผลอมองว่าหนู “ไม่ฉลาด” คือพฤติกรรมที่ขับเคลื่อนด้วยสัญชาตญาณสูง ตอบสนองไวต่อความกลัวและกลิ่น มากกว่าคิดเป็นขั้นตอน แต่ในโลกจริง หนูเก่งเรื่องการเอาตัวรอด การขยายพันธุ์ และการปรับตัวในเมืองมากครับ

อันดับ 4: วัว (Ox) EQ = 0.5 วัวโง่จริงไหม?

วัว (ox) ก็มี EQ 0.5 เท่าหนูในตารางนี้ครับ ภาพจำของวัวคือเชื่อง ช้า ดูไม่ค่อย “ฉลาดแบบโชว์” แต่เหตุผลหนึ่งคือวัวเป็นสัตว์กินพืชขนาดใหญ่ ระบบย่อยอาหารซับซ้อน ใช้พลังงานเยอะอยู่แล้ว การมีสมองใหญ่มาก ๆ เป็นต้นทุนสูง เพราะสมองเป็นอวัยวะที่กินพลังงานหนัก

สมองใหญ่ไม่ได้ “คุ้ม” สำหรับทุกสายพันธุ์ครับ ธรรมชาติจะเลือกสิ่งที่คุ้มพลังงานที่สุดต่อการอยู่รอด ดังนั้นวัวอาจไม่ต้องมีความสามารถแก้ปัญหาแบบนักล่า แต่ต้องมีระบบร่างกายที่เสถียรและอยู่เป็นฝูงได้ดี

อันดับ 3 : กระต่าย (Rabbit) EQ = 0.4 ทำไมดูตื่น ๆ ตกใจง่าย?

กระต่ายมี EQ 0.4 ในตารางอ้างอิงนี้ หลายคนมองว่ากระต่าย “โง่” เพราะตกใจง่าย และดูเหมือนไม่ค่อยเรียนรู้จากสถานการณ์เดิม ๆ แต่ถ้าคิดแบบสัตว์เหยื่อ การตกใจไวคือข้อได้เปรียบในการหนีครับ

กระต่ายไม่ได้ถูกออกแบบมาให้ยืนคิดนาน ๆ แต่ถูกออกแบบมาให้ “รอดก่อน” นี่คือความฉลาดเชิงวิวัฒนาการที่คนมักตีความผิด

อันดับ 2: หนูแรต (Rat) EQ = 0.4 ทำไมคะแนนเท่ากระต่าย?

ในตารางนี้ หนูแรตมี EQ 0.4 เท่ากระต่ายครับ ตรงนี้หลายคนอาจแปลกใจ เพราะเรามักได้ยินว่าแรตเรียนรู้ไว ฝึกได้

ประเด็นคือ EQ เป็นตัวชี้วัดเชิงกายภาพ “เทียบกับขนาดตัว” ไม่ใช่คะแนนฝึกได้โดยตรง และงานวิชาการจำนวนมากก็เตือนว่า EQ ไม่ได้ทำนายความสามารถเชิงรู้คิดได้เสมอไป โดยเฉพาะเมื่อเทียบข้ามกลุ่มสัตว์หรือข้ามบริบทการทดสอบ

อันดับ 1: โอพอสซัม (Opossum) EQ = 0.2 ทำไมต่ำสุดในชุดข้อมูลนี้?

โอพอสซัมได้ EQ 0.2 ซึ่งเป็นค่าต่ำสุดในตารางนี้ครับ โอพอสซัมมักถูกมองว่าไม่ฉลาด เพราะพฤติกรรมบางอย่างดู “ไม่ซับซ้อน” เช่น การแกล้งตาย (playing dead) ที่หลายคนตีความว่าเหมือนตัดสินใจไม่เป็น

แต่จริง ๆ นี่เป็นกลยุทธ์เอาตัวรอดที่ใช้ได้ผลในธรรมชาติ และเป็นตัวอย่างชัดเจนว่า “พฤติกรรมที่ดูงง ๆ สำหรับคน” อาจเป็นคำตอบที่คุ้มที่สุดสำหรับสัตว์ชนิดนั้นครับ

เกณฑ์จัดอันดับครั้งนี้อิงจากอะไร และน่าเชื่อถือแค่ไหน?

ครั้งนี้เราใช้เกณฑ์ที่ “บอกได้ชัดเจนว่าอันดับมาจากอะไร” คือค่า Encephalization Quotient (EQ) ซึ่งเป็นสัดส่วน “สมองจริง” เทียบกับ “สมองที่คาดว่าจะมี” ตามขนาดร่างกายของสัตว์ชนิดนั้น ๆ โดยแนวคิดนี้ถูกใช้เป็นตัวชี้วัดเชิงกายวิภาคเพื่อเทียบ “ระดับการมีสมองมากกว่าที่จำเป็นต่อการควบคุมร่างกาย” ในงานเปรียบเทียบสัตว์ครับ

อย่างไรก็ตาม EQ ไม่ใช่คะแนน IQ และไม่ได้สรุปความฉลาดทั้งหมด เพราะความสามารถด้านการคิดยังเกี่ยวกับโครงสร้างสมองส่วนต่าง ๆ และ “จำนวนเซลล์ประสาท” ด้วย งานทบทวนด้านประสาทวิทยาเปรียบเทียบยังชี้ว่า การวัดความฉลาดด้วยตัวเลขเดียวมีข้อจำกัด และตัวชี้วัดแบบ EQ ก็ถูกถกเถียงในวงวิชาการอยู่เรื่อย ๆ ครับ

ดังนั้น “อันดับ” ในบทความนี้คือ

อันดับตามค่า EQ “ที่มีการสรุปเป็นตารางตัวเลข” จากชุดข้อมูลอ้างอิงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ถูกคัดเลือก (selected mammals)
ไม่ได้อ้างว่าเป็นการจัดอันดับสัตว์ทุกชนิดทั้งโลกแบบครอบจักรวาล แต่ข้อดีคือ เราชี้ชัดได้ว่า “จัดจากตัวเลขอะไร และมาจากแหล่งไหน” ครับ

ถ้า EQ ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย แล้วควรมองความฉลาดสัตว์ยังไงดี

ถ้าคุยกันแบบเป็นธรรม เราควรมอง “ความฉลาด” เป็นชุดทักษะ เช่น

การเรียนรู้และความจำ (ในบริบทที่สัตว์เจอจริง)
การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า
การสื่อสารและสังคม
การเอาตัวรอด (ซึ่งบางทีไม่ต้องใช้สมองใหญ่ แต่ใช้กลยุทธ์ที่ใช่)

งานด้านประสาทวิทยาเปรียบเทียบเสนอว่า “จำนวนเซลล์ประสาท” โดยเฉพาะในสมองส่วนที่เกี่ยวกับการคิด อาจสัมพันธ์กับศักยภาพด้านการรู้คิดได้ดีกว่าการดูขนาดสมองอย่างเดียวด้วยครับ

Q&A

Q : บทความนี้บอกว่าใครโง่ที่สุดในโลกแบบฟันธงได้ไหม?A : เราฟันธงได้เฉพาะ “ตามค่า EQ ในตารางอ้างอิงชุดนี้” ครับ ไม่ใช่จัดอันดับสัตว์ทุกชนิดทั้งโลก

Q : ค่า EQ เท่ากับ IQ ของคนไหม?A : ไม่เท่าครับ EQ เป็นตัวชี้วัดสัดส่วนสมองเทียบขนาดตัว ไม่ใช่คะแนนทดสอบสติปัญญา

Q : ทำไมบางตัว EQ ต่ำ แต่ดูฉลาดได้?A : เพราะความฉลาดมีหลายมิติ และ EQ มีข้อจำกัด งานวิชาการหลายชิ้นชี้ว่าตัวชี้วัดอื่น เช่น จำนวนเซลล์ประสาท หรือขนาดสมองแบบสัมบูรณ์ อาจทำนายบางด้านได้ดีกว่าในบางกลุ่ม

Q : แล้วเราควรใช้คำว่า “โง่” กับสัตว์ไหม?

A : ถ้าจะใช้เพื่อความบันเทิงก็ควรระวังครับ เพราะสัตว์ถูกออกแบบมาให้เหมาะกับชีวิตของมัน ไม่ได้เกิดมาเพื่อแข่งข้อสอบกับเรา

The Animals Society ขอส่งท้ายด้วยการร่วมเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนแฟชั่นของคนรักสัตว์ ด้วยการบริจาคให้น้อง ๆ ได้ที่เว็บไซต์ที่ทางเรารวบรวมมา คลิกที่นี่ โดยเป็นการบริจาคแบบทางตรง โดยไม่ผ่านตัวกลางใด ๆ เพื่อช่วยเหลือเพื่อนสัตว์โลกของเราได้มีที่พึ่งพิงมากขึ้น