พังพอน ความสามารถสู้พิษงูมาจากไหน เป็นสัตว์สงวนไหม
- Sutthilak Keawon
- 4 วันที่ผ่านมา
- ยาว 2 นาที
หลายคนเคยได้ยินว่าพังพอนเก่งเรื่องสู้กับงู แต่พอถามต่อว่า “มันเป็นสัตว์สงวนไหม” หรือ “จริง ๆ มันกินอะไร” กลับตอบไม่ค่อยถูกครับ เรา The Animals Society จะอธิบายในหัวข้อนี้เองครับ ให้คุณเข้าใจพังพอนแบบเป็นภาพรวมและใช้ข้อมูลได้จริง
Key Takeaways
พังพอนเป็นสัตว์กินเนื้อขนาดเล็ก ว่องไว และปรับตัวเก่งครับ
พังพอนไม่ใช่ “สัตว์ป่าสงวน” แต่เรื่องสถานะคุ้มครองควรตรวจบัญชีรายชื่อฉบับล่าสุดของภาครัฐเสมอ
เหตุผลที่พังพอนรับมือพิษงูได้ มาจากการปรับตัวของตัวรับสื่อประสาทร่วมกับความไวในการหลบและจังหวะโจมตี
อาหารที่พังพอนกินบ่อยคือแมลงและสัตว์เล็ก ๆ เช่นหนู กบ กิ้งก่า ไข่นก ส่วนงูเป็นเมนูที่เด่นแต่ไม่ใช่อาหารหลักทุกวัน
ถ้าเจอพังพอนแถวบ้าน ให้โฟกัสการจัดการแหล่งอาหาร-ช่องทางเข้า และหลีกเลี่ยงการจับเองครับ
พังพอนคือสัตว์แบบไหนกันแน่?
พังพอน (mongoose) เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในกลุ่มสัตว์กินเนื้อ ขนาดตัวค่อนข้างเล็ก ลำตัวยาว ขาสั้น ว่องไว และมีสัญชาตญาณนักล่าชัดมากครับ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รวมถึงไทย พบพังพอนหลายชนิด (ชื่อวิทยาศาสตร์ต่างกันตามชนิด) โดยบางชนิดมีรายงานการกระจายพันธุ์ครอบคลุมไทยตามฐานข้อมูลอนุรักษ์สากลอย่าง IUCN
ภาพจำ “พังพอนสู้กับงู” มาจากพฤติกรรมที่พบได้จริง แต่ไม่ได้แปลว่าพังพอนจะไปหาเรื่องงูทุกวันนะครับ มันแค่เป็นนักล่าที่เลือกเป้าหมายได้เก่ง และเอาตัวรอดเก่งมาก
บทความที่เกี่ยวข้อง : Quokka ทำไมหน้ายิ้มตลอดเวลา และพฤติกรรมชอบทิ้งลูก
พังพอนมีนิสัยและพฤติกรรมเด่นอะไรที่ทำให้คนจำได้?
สิ่งที่ทำให้พังพอนดูมีคาแรกเตอร์ คือความไวและความมั่นใจเวลาเคลื่อนที่ เหมือนเป็นสัตว์ที่ “ไม่ลังเล” ครับ
พังพอนออกหากินช่วงไหน?
โดยภาพรวมพังพอนหลายชนิดมักออกหากินช่วงกลางวันหรือใกล้เช้า-เย็น ขึ้นกับพื้นที่และแรงรบกวนจากคน (บางแหล่งข้อมูลพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาระบุพฤติกรรมการคุ้ยเขี่ยหาอาหารด้วยกรงเล็บที่แข็งแรง)
พังพอนอยู่เดี่ยวหรืออยู่เป็นกลุ่ม?
ต่างชนิดต่างสไตล์ครับ แต่โดยทั่วไปจะเห็นได้ทั้งแบบอยู่เดี่ยวและแบบอยู่เป็นกลุ่มเล็ก ๆ ในพื้นที่ที่มีอาหารพอ
พังพอนจัดเป็นสัตว์สงวนหรือไม่?
คำตอบแบบตรง ๆ คือ “พังพอนไม่ได้อยู่ในบัญชีสัตว์ป่าสงวน” ครับ แต่ประเด็นสำคัญที่คนมักพลาดคือ แม้ไม่ใช่สัตว์สงวน ก็อาจเข้าข่าย “สัตว์ป่าคุ้มครอง” ได้ ซึ่งเรื่องนี้เกี่ยวกับกฎหมายและบัญชีรายชื่อที่ประกาศโดยหน่วยงานรัฐ
หมายเหตุ : บัญชีรายชื่อ “สัตว์ป่าคุ้มครอง” อัปเดตได้ตามกฎกระทรวงในช่วงเวลาต่าง ๆ ดังนั้นถ้าประเด็นคือการครอบครอง ซื้อขาย หรือการเลี้ยง ควรตรวจ “บัญชีรายชื่อฉบับล่าสุด” จากฐานข้อมูล/ประกาศทางการของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงครับ (แนวคิดนี้อิงกรอบการจัดประเภทสัตว์ตาม พ.ร.บ. และสรุปสาระจากแหล่งข้อมูลภาครัฐ/รัฐสภา)
ทำไมพังพอนไม่กลัวพิษงู?
อันนี้เป็นคำถามยอดฮิต และคำตอบที่ถูกคือ “พังพอนไม่ได้อมตะกับพิษงู” ครับ แต่มันมีความทน/ดื้อพิษในระดับหนึ่ง โดยเฉพาะกับพิษงูกลุ่มที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท (เช่นพิษงูเห่าบางชนิด) ซึ่งมักโจมตีจุดรับสัญญาณของกล้ามเนื้อ
กลไกหลักในร่างกายพังพอนคืออะไร?
งานอธิบายเชิงชีววิทยาหลายแหล่งชี้ไปในทิศทางเดียวกันว่า ตัวรับสื่อประสาทชนิดหนึ่ง (acetylcholine receptor) ของพังพอนมี “การเปลี่ยนแปลงระดับโครงสร้าง” ทำให้พิษงูจับได้ยากขึ้นหรือออกฤทธิ์ได้ลดลง พูดง่าย ๆ คือ เหมือนพังพอนมี “กุญแจคนละดอก” กับที่พิษงูพยายามเสียบครับ
แล้วทำไมยังเห็นพังพอนชนะงูได้บ่อย?
เพราะมันไม่ได้พึ่งแค่เรื่องดื้อพิษ แต่ชนะด้วย “แพ็กเกจความสามารถ” รวมกัน เช่น
ความไวและการหลบแบบอ่านจังหวะเก่ง
การโจมตีเป็นจังหวะสั้น ๆ ไม่ผลีผลาม
ขนและผิวที่ช่วยลดความเสียหายบางส่วน (แต่ไม่ได้กันเขี้ยวงูได้ 100%)
ดังนั้นคำว่า “ไม่กลัวพิษงู” ในภาษาคน คือ “มีความได้เปรียบกว่าสัตว์ทั่วไป” มากกว่าครับ ไม่ใช่โดนกัดแล้วไม่เป็นอะไรเลย
พังพอนชอบกินอะไรมากที่สุด?
ถ้าตอบแบบสั้นที่สุด: พังพอนเป็นนักกินสาย “หาอะไรง่ายกินก่อน” ครับ แต่เมนูหลักที่พบซ้ำ ๆ ในข้อมูลด้านนิเวศวิทยา คืออาหารจำพวกสัตว์ตัวเล็ก โดยเฉพาะแมลงและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง รวมถึงสัตว์เล็ก ๆ อย่างหนู กิ้งก่า กบ ไข่นก ฯลฯ
เมนูที่พังพอนกินบ่อยมีอะไรบ้าง?
จากแหล่งข้อมูลด้านประวัติธรรมชาติและฐานข้อมูลชีวภาพหลายแห่ง สรุปกลุ่มอาหารที่พบบ่อยได้ประมาณนี้ครับ
แมลงและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง: แมลงปีกแข็ง ตั๊กแตน ปลวก แมงป่อง ตะขาบ (แล้วแต่พื้นที่)
สัตว์เล็กมีกระดูกสันหลัง: หนู กบ จิ้งเหลน/กิ้งก่า งูขนาดเล็กบางชนิด
อาหารโอกาส: ไข่นก ซากสัตว์ หรือผลไม้/เมล็ดพืชบ้างเป็นครั้งคราว
ถ้าถามว่า “ชอบมากที่สุด” แบบตีความเป็นสิ่งที่หาได้ง่ายและกินซ้ำสูง คำตอบที่ปลอดภัยและตรงธรรมชาติคือ “แมลงและสัตว์เล็ก ๆ ที่เจอในพื้นที่” ครับ ส่วนภาพพังพอนกินงูเป็นเรื่องที่เด่นทางคอนเทนต์ แต่ไม่ได้แปลว่างูคืออาหารหลักทุกวัน
ถ้าเจอพังพอนแถวบ้านควรทำยังไง?
พังพอนบางพื้นที่เข้าใกล้ชุมชนได้ เพราะมีอาหารและที่หลบซ่อน แต่เราอยากให้คิดแบบอยู่ร่วมกันอย่างปลอดภัยครับ
ควรทำอะไรเพื่อไม่ให้สถานการณ์บานปลาย?
เก็บขยะและเศษอาหารให้มิด: ตัดแหล่งอาหารทางอ้อม (เช่นหนู/แมลง)
ปิดช่องเข้าบ้าน: โดยเฉพาะใต้หลังคา ช่องรั้ว พุ่มไม้แน่น ๆ
ไม่พยายามจับเอง: เสี่ยงโดนกัด และผิดกฎหมายได้ถ้าเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองในพื้นที่นั้น
ถ้าพบถี่หรือมีความเสี่ยง: ติดต่อหน่วยงานท้องถิ่น/ผู้เชี่ยวชาญด้านสัตว์ป่าให้เข้าดูแล
พังพอนสำคัญกับระบบนิเวศยังไงในมุมที่คนไม่ค่อยพูดถึง?
นอกจากความเท่เรื่องสู้กับงู พังพอนมีบทบาทเป็น “ตัวคุมสมดุล” ในห่วงโซ่อาหารระดับชุมชนครับ เพราะมันช่วยกดจำนวนสัตว์เล็กบางกลุ่ม (เช่นหนูและแมลงบางชนิด) ได้ แต่ในอีกมุมหนึ่ง ถ้าพังพอนไปอยู่ในพื้นที่ที่ไม่ใช่ถิ่นกำเนิดและขยายจำนวนมาก ก็อาจกระทบสัตว์ท้องถิ่นได้เหมือนกัน (มีรายงานวิจัยในต่างประเทศเกี่ยวกับพังพอนในพื้นที่ที่ถูกนำเข้า) สรุปคือ มันเป็นสัตว์ที่เก่งและปรับตัวไว เราเลยควรทำความเข้าใจแบบรอบด้านครับ
Q&A :
Q : พังพอนเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงได้ไหม?
A : โดยหลักควรมองว่าเป็นสัตว์ป่าครับ เรื่องการครอบครองเกี่ยวข้องกับกฎหมายและบัญชีรายชื่อ “สัตว์ป่าคุ้มครอง” ที่อัปเดตได้ แนะนำตรวจข้อกฎหมายและขอคำแนะนำจากหน่วยงานรัฐก่อนเสมอครับ
Q : พังพอนกับเมียร์แคตคือสัตว์เดียวกันไหม?
A : ไม่ใช่ตัวเดียวกันครับ แต่เป็นญาติอยู่ในกลุ่มเดียวกัน (วงศ์เดียวกับพังพอน) เลยทำให้หน้าตาและพฤติกรรมบางอย่างดูคล้ายกัน
Q : ทำไมพังพอนถึงดูไม่ค่อยกลัวอะไร?
A : เพราะมันไวมาก อ่านจังหวะเก่ง และมีความได้เปรียบเรื่องรับมือพิษงูบางชนิดครับ แต่ไม่ได้แปลว่ามัน “ไม่มีวันแพ้” นะครับ
Q : พังพอนกัดคนอันตรายไหม?
A : ถ้าถูกคุกคามมันกัดได้ครับ และการจับเองเสี่ยงทั้งบาดเจ็บและปัญหาด้านกฎหมาย ทางที่ดีคือไม่เข้าไปเผชิญหน้า
The Animals Society ขอส่งท้ายด้วยการร่วมเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนแฟชั่นของคนรักสัตว์ ด้วยการบริจาคให้น้อง ๆ ได้ที่เว็บไซต์ที่ทางเรารวบรวมมา คลิกที่นี่ โดยเป็นการบริจาคแบบทางตรง โดยไม่ผ่านตัวกลางใด ๆ เพื่อช่วยเหลือเพื่อนสัตว์โลกของเราได้มีที่พึ่งพิงมากขึ้น
บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
Wikipedia : วงศ์พังพอน